Przykłady programów polityki zdrowotnej
Programy polityki zdrowotnej to zespół zaplanowanych i zamierzonych działań z zakresu opieki zdrowotnej, polegających na wykrywaniu i zrealizowaniu określonych potrzeb zdrowotnych oraz poprawy stanu zdrowia określonej grupy świadczeniobiorców – mieszkańców danego obszaru. Program ten najczęściej dotyczy najważniejszych problemów zdrowotnych lokalnej społeczności tj. chorób przewlekłych (w tym chorób nowotworowych oraz zaburzeń zdrowia psychicznego i zaburzeń zachowania) oraz chorób zakaźnych. Interwencje oferowane mieszkańcom w ramach PPZ obejmują działania z zakresu edukacji zdrowotnej, profilaktyki pierwotnej (ograniczanie i kontrolowanie czynników ryzyka), profilaktyki wtórnej (wczesne wykrywanie choroby) oraz profilaktyki trzeciorzędowej (minimalizowanie wpływu choroby na jakość życia, spowolnienie jej przebiegu, zapobieganie nawrotom).
1. Profilaktyka chorób przewlekłych
Choroby przewlekłe są obecnie najczęstszą przyczyną zgonów, do czego przyczyniła się, oprócz wydłużenia życia, ich specyfika – często rozwijają się długo z nikłymi początkowymi objawami nieskłaniającymi do diagnostyki i leczenia. Znaczna część chorób przewlekłych ma znamiona chorób cywilizacyjnych wynikających z niewłaściwego trybu życia, braku aktywności fizycznej, sposobu odżywiania się, stosowania używek oraz postępującego zanieczyszczenia środowiska. Wśród najczęściej realizowanych programów polityki zdrowotnej w tym obszarze można wymienić następujące:
- Profilaktyka chorób układu krążenia
- Profilaktyka chorób nowotworowych (patrz punkt 2)
- Profilaktyka zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania (patrz punkt 3)
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie cukrzycy typu 2 w populacji osób dorosłych
- Profilaktyka i wykrywanie osteoporozy
- Profilaktyka przewlekłych bólów kręgosłupa
- Profilaktyka przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie reumatoidalnego zapalenia stawów
- Profilaktyka chorób naczyń mózgowych z uwzględnieniem udaru mózgu
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie nadwagi i otyłości w populacji osób dorosłych/starszych
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie nadwagi i otyłości wśród dzieci/młodzieży
- Edukacja zdrowotna dla cukrzyków
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie wad wzroku w populacji dzieci przedszkolnych
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie wad słuchu w populacji dzieci szkolnych
- Zwiększenie dostępności do świadczeń rehabilitacji leczniczej
- Profilaktyka obrzęku limfatycznego po leczeniu raka piersi
2. Profilaktyka chorób nowotworowych
Nowotwór to każda zmiana, która spowodowana jest nadmiernym i niekontrolowanym rozrostem komórek. U podłoża powstania nowotworu leżą zmiany genetyczne (mutacje), które zmieniają biologię i zachowanie komórek, nadając im takie cechy jak zdolność do niekontrolowanego wzrostu, naciekania okolicznych tkanek, tworzenia przerzutów. Nowotwory złośliwe są chorobami występującymi w każdej populacji i o stosunkowo dużej śmiertelności. W krajach rozwiniętych jest to druga przyczyna zgonów, po chorobach sercowo-naczyniowych. Wśród najczęściej realizowanych programów polityki zdrowotnej w tym obszarze można wymienić następujące:
- Profilaktyka nowotworów skóry
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie nowotworu piersi
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie raka szyjki macicy
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie raka jelita grubego
- Profilaktyka i wykrywanie raka płuca
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie nowotworów głowy i szyi
3. Profilaktyka zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania
Choroby i zaburzenia psychiczne stanowią ważny problem zdrowotny, zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i społecznym. Potrzeby z zakresu ochrony zdrowia psychicznego, zarówno te zgłaszane, jak i niewyrażane, prowadzą do wielu kosztownych i obciążających społecznie konsekwencji. Skala zaburzeń i ich złożone uwarunkowania, tkwiące daleko poza obszarem ochrony zdrowia, wymagają podejmowania szeroko zakrojonych interwencji. Wśród najczęściej realizowanych programów polityki zdrowotnej w tym obszarze można wymienić następujące:
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie depresji w populacji młodzieży/młodych dorosłych
- Profilaktyka i diagnostyka depresji poporodowej
- Profilaktyka uzależnień od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych u młodzieży i młodych dorosłych (program możliwy do sfinansowania z tzw. korkowego)
- Profilaktyka uzależnień od nikotyny
4. Profilaktyka chorób zakaźnych
Choroby zakaźne to grupa schorzeń rozwijających się w wyniku zakażenia organizmu drobnoustrojem chorobotwórczym i znacznego obniżenia odporności. Wśród przyczyn chorób zakaźnych wymienia się najczęściej takie czynniki etiologiczne, jak wirusy, bakterie, priony i grzyby. Profilaktyka chorób zakaźnych obejmuje wiele działań mających na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się czynnika zakaźnego, w tym m.in. szczepienia ochronne, higienę osobistą czy dezynfekcję sprzętu medycznego. Wśród najczęściej realizowanych programów polityki zdrowotnej w tym obszarze można wymienić następujące:
- Profilaktyka zakażeń pneumokokowych w populacji osób 55+
- Profilaktyka zakażeń wirusem RSV w populacji osób 60+
- Profilaktyka półpaśca i neuralgii półpaścowej w populacji osób 50+
- Profilaktyka ospy wietrznej w populacji małych dzieci
- Profilaktyka kleszczowego zapaleniu mózgu
- Profilaktyka grypy sezonowej w populacji przed 65 r. ż.
- Profilaktyka zakażeń meningokokowych w populacji niemowląt, małych dzieci i nastolatków
- Profilaktyka zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w populacji 14-26 r. ż.
- Profilaktyka i wczesne wykrywanie boreliozy
- Profilaktyka próchnicy zębów u dzieci i młodzieży
- Profilaktyka przewlekłych zakażeń HCV i HBV
Podsumowanie
Podsumowując, należy zwrócić uwagę na szeroki zakres możliwości, jakie daje realizacja programu polityki zdrowotnej na poziomie samorządowym. Wybór obszaru tematycznego nie należy do najłatwiejszych, często warto zasięgnąć rady ekspertów z zakresu zdrowia publicznego. Opracowanie programów polityki zdrowotnej przez naszą firmę poprzedzone jest zawsze doradztwem w zakresie wyboru obszaru tematycznego oraz grupy docelowej. Właściwy wybór problemu zdrowotnego gwarantuje pozytywny odbiór realizowanych działań w lokalnej społeczności, a także pozwala na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb zdrowotnych w regionie.