Jak napisać Program Polityki Zdrowotnej?
Jednostki samorządu terytorialnego mają możliwość tworzenia PPZ. Sam dokument nie może przypominać zbioru przypadkowych danych, dlatego ustawodawca opracował w tym celu konkretne wytyczne. Pytanie jednak, czy to wystarczy, aby stworzyć rzetelny projekt, który faktycznie przysłuży się mieszkańcom? Kto może wesprzeć merytorycznie JST? Wyjaśniamy, jak napisać program polityki zdrowotnej.
Strona tytułowa programu polityki zdrowotnej
Choć strona tytułowa może wydawać się prostą sprawą, również podlega ona wymogom określonym we wzorze PPZ wskazanym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2017 r. Należy umieścić na niej nazwę programu, okres realizacji, dane jednostki samorządu terytorialnego oraz informacje dotyczące autora opracowania. Jako eksperci zwracamy uwagę na prawidłowe sformułowanie tytułu. Musi on być spójny z celami i zaplanowanymi interwencjami. Zbyt ogólne lub niejednoznaczne określenia utrudniają późniejszą ocenę projektu podczas opiniowania przez AOTMiT. Podajemy kilka przykładowych tytułów, które są poprawnie sformułowane.
- Program profilaktyki cukrzycy typu 2 oraz chorób układu sercowo-naczyniowego dla mieszkańców gminy X na lata 2026-2030
- Program profilaktyki i wczesnego wykrywania wad wzroku dla uczniów klas III szkół podstawowych zlokalizowanych na terenie miasta X na lata 2024-2028
- Program profilaktyki cukrzycy typu 2 dla mieszkańców Powiatu X w wieku 45-64 lat na lata 2026-2029
Opis choroby i uzasadnienie wprowadzenia PPZ
Część dotycząca problemu zdrowotnego wymaga przedstawienia danych, które uzasadniają wdrożenie programu polityki zdrowotnej. Należy opisać skalę zjawiska, liczbę zachorowań, hospitalizacji albo zgonów oraz pokazać, jak sytuacja wygląda na terenie danej JST. AOTMiT zwraca uwagę na lokalny kontekst i powiązanie projektu z rzeczywistymi potrzebami mieszkańców. Przykładowo samorząd przygotowujący program profilaktyki cukrzycy może wykorzystać dane NFZ lub lokalnych poradni pokazujące wzrost liczby pacjentów z nadwagą i stanem przedcukrzycowym. Podczas pisania PPZ warto uwzględnić także obecne świadczenia zdrowotne i wskazać, czego brakuje w systemie opieki na danym obszarze.
Cele programu polityki zdrowotnej i mierniki efektywności
Cel główny PPZ określa oczekiwaną zmianę zdrowotną, natomiast te szczegółowe opisują konkretne działania prowadzące do osiągnięcia rezultatu. Współpraca ze specjalistą ds. zdrowia publicznego w zakresie pisania PPZ pozwala uniknąć ogólników. Potrzebne też są mierzalne wskaźniki, np. liczba wykonanych badań, odsetek wykrytych nieprawidłowości albo wzrost poziomu wiedzy uczestników. Mierniki powinny umożliwiać ocenę, czy interwencja przyniosła zakładany efekt. Niestety czasami JST wpisuje wskaźniki, których później nie da się zweryfikować lub porównać z danymi wyjściowymi.
Populacja docelowa oraz planowane interwencje
W projekcie PPZ należy dokładnie określić, kto może wziąć udział w programie. Wskazuje się grupę wiekową, miejsce zamieszkania uczestników oraz kryteria kwalifikacji i wyłączenia. Zobrazujmy to na przykładzie.
- grupa docelowa – mieszkańcy powiatu po 60. roku życia
- miejsce zamieszkania – osoby zameldowane lub mieszkające na terenie danej JST
- kryterium kwalifikacji – rozpoznana choroba zwyrodnieniowa stawów i skierowanie od lekarza POZ
- kryterium wyłączenia – korzystanie z rehabilitacji finansowanej przez NFZ w ciągu ostatnich 6 miesięcy
Opis ma pokazać, jakie działania obejmuje program, np. badania, konsultacje lub edukację zdrowotną. Każdy element projektu musi mieć potwierdzenie w aktualnej wiedzy medycznej i rekomendacjach klinicznych. Ważne pozostaje również opisanie sposobu zakończenia udziału uczestnika oraz możliwości dalszego leczenia po wykryciu nieprawidłowości.
Etapy PPZ i warunki jego realizacji
Organizacja programu polityki zdrowotnej powinna pokazywać kolejność działań od rekrutacji uczestników aż po zakończenie interwencji. W dokumencie opisuje się m.in. promocję, sposób zgłoszeń, realizację świadczeń i prowadzenie dokumentacji. Odrębne miejsce zajmują warunki realizacji dotyczące personelu, wyposażenia oraz zaplecza lokalowego. JST musi wskazać, jakie kwalifikacje powinni posiadać realizatorzy programu i jakim sprzętem mają dysponować.
Monitoring i ewaluacja programu polityki zdrowotnej
Każdy program polityki zdrowotnej musi mieć też opracowane metody monitorowania efektów. Trzeba wskazać, co ma być sprawdzane, np. liczba zgłoszeń i wykonanych świadczeń czy frekwencja uczestników. Bez tych danych nie sposób bowiem przeprowadzić kolejnego etapu, jakim jest ewaluacja, czyli porównania stanu sprzed i po interwencji z wykorzystaniem wcześniej opracowanych mierników. Jednym słowem chodzi o odpowiedź na pytanie – czy cel PPZ został osiągnięty? Źle przygotowana ewaluacja należy do najczęstszych przyczyn uwag pojawiających się podczas opiniowania projektu PPZ, a to jest kolejny argument za tym, aby powierzyć pisanie programu ekspertom, jak również brać udział w organizowanych przez nas szkoleniach i warsztatach dla JST.
Budżet Programu Polityki Zdrowotnej
Budżet programu wymaga podziału na koszty jednostkowe i całkowite. Należy uwzględnić wydatki związane ze świadczeniami zdrowotnymi, promocją, obsługą administracyjną oraz ewaluacją. AOTMiT analizuje nie tylko wysokość kosztów, ale także ich racjonalność względem planowanych działań i liczby uczestników. W praktyce JST powinny przygotować szczegółowe wyliczenia zamiast ogólnych szacunków. W przypadku programów realizowanych z udziałem środków NFZ trzeba również wskazać źródła finansowania i zakres wkładu własnego samorządu.
Jednostka samorządu terytorialnego, która chce porządnie napisać program polityki zdrowotnej, powinna zlecić to zadanie specjalistom zdrowia publicznego, którzy są praktykami i naukowcami. Urzędnicy obarczeni wieloma innymi obowiązkami siłą rzeczy mogą nie mieć czasu na dogłębne zbadanie m.in. potrzeb mieszkańców. Stąd rekomendujemy nasze usługi. Skontaktuj się z nami.