Kto jest odpowiedzialny za Programy Polityki Zdrowotnej i ich realizację?

Programy polityki zdrowotnej realizowane są na poziomie ogólnokrajowym przez Ministra Zdrowia lub na poziomie samorządowym – przez samorząd województwa, powiatu, miasta na prawach powiatu lub gminy. Za realizację PPZ odpowiada wyłoniony w drodze konkursu podmiot gospodarczy – najczęściej jest to podmiot wykonujący działalność leczniczą (placówka medyczna).

1. Kto odpowiada za opracowywanie i wdrażanie PPZ na poziomie ogólnokrajowym?

Prowadzenie działań oraz współuczestniczenie w działaniach związanych z promocją zdrowia i profilaktyką chorób, w tym w ramach ogólnopolskich programów polityki zdrowotnej, należy do zadań ministra właściwego do spraw zdrowia. Zadania te realizowane są przez Ministerstwo Zdrowia, które odpowiada za opracowywanie, finansowanie i ocenę efektów programów polityki zdrowotnej, a także nadzór nad ich realizacją. Wśród realizowanych obecnie PPZ na poziomie ogólnokrajowym można wymienić następujące:

• Leczenie niepłodności obejmujące procedury medycznie wspomaganej prokreacji, w tym zapłodnienie pozaustrojowe prowadzone w ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji na lata 2024-2028,
• Rządowy Program Polityki Zdrowotnej leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce na lata 2022-2026,
• Rządowy program badań przesiewowych noworodków w Polsce na lata 2019-2026,
• Narodowy Pogram Leczenia Chorych Na Hemofilię i Pokrewne Skazy Krwotoczne na lata 2024-2028,
• Zapewnienie samowystarczalności Rzeczypospolitej Polskiej w krew i jej składniki na lata 2021 – 2026.

2. Opracowanie i realizacja lokalnych programów polityki zdrowotnej

Realizacja PPZ stanowi jedno z zadań samorządów gminnych, powiatowych i wojewódzkich w obszarze zapewnienia równego dostępu doświadczeń opieki zdrowotnej. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jasno wskazuje, że opracowywanie i realizacja oraz ocena efektów programów polityki zdrowotnej, wynikających z rozeznanych potrzeb zdrowotnych i stanu zdrowia mieszkańców wspólnoty samorządowej, należy do zadań własnych gminy, powiatu oraz województwa.

Decyzja o przystąpieniu do prac nad planowaniem programu polityki zdrowotnej w danym regionie powinna zostać poprzedzona analizą potrzeb zdrowotnych na tym obszarze oraz stopnia ich zaspokojenia. Dodatkowo, koniecznym jest zidentyfikowanie obszarów, w których zastosowanie określonych działań może przełożyć się na największe efekty zdrowotne (za obszar taki można uznać m.in. wybraną populację docelową, zawężoną w oparciu o kryterium wieku lub płci). Analiza potrzeb zdrowotnych wspólnoty samorządowej jest procesem złożonym i czasochłonnym, jednak niezbędnym dla zapewnienia celowości oraz wysokiej efektywności interwencji zastosowanych w ramach realizowanego PPZ. Wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w tym zakresie stanowi część oferty naszej firmy – w ramach kompleksowej oceny potrzeb zdrowotnych lokalnej społeczności opracowujemy strategie lokalnej polityki zdrowotnej, które stanowią podstawę dla uzasadnienia późniejszej realizacji PPZ. Posiadanie Strategii nie jest jednak obligatoryjne – samorządy o mniejszych budżetach wspieramy poprzez opracowanie programów polityki zdrowotnej, których realizację uzasadniają lokalne i regionalne dane epidemiologiczne.

3. Kto finansuje świadczenia zdrowotne w ramach programów polityki zdrowotnej?

Zdecydowana większość programów polityki zdrowotnej finansowana jest ze środków własnych JST lub w ramach współfinansowania JST oraz NFZ . Niemniej jednak JST mają również możliwość realizacji programów polityki zdrowotnej z wykorzystaniem środków Urzędów Marszałkowskich (od roku 2024 jest taka możliwość w woj. dolnośląskim), Ministerstwa Zdrowia (przykładowo dofinansowanie programów w obszarze profilaktyki osteoporozy w roku 2024) oraz funduszy unijnych w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych.

Możliwość dofinansowania samorządowych programów polityki zdrowotnej przez NFZ pojawiła się w roku 2017 i była odpowiedzią na rekomendacje Najwyższej Izby Kontroli z roku 2015. NFZ może przekazać środki na dofinansowanie programów polityki zdrowotnej realizowanych przez JST w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych określonych w wykazach świadczeń gwarantowanych. Dofinansowanie to nie może przekraczać :

• 80% środków przewidzianych na realizację programu JST o liczbie mieszkańców nieprzekraczającej 5 tys.,
• 40% środków przewidzianych na realizację programu JST o liczbie mieszkańców przekraczającej 5 tys.

W ramach wsparcia samorządów w pozyskiwaniu środków NFZ na dofinansowanie programów polityki zdrowotnej nasza kompleksowa usługa opracowania PPZ zawiera także przygotowanie wniosku do NFZ. Dodatkowo, wnioski tego rodzaju przygotowujemy także dla już opracowanych programów polityki zdrowotnej.

4. Rola AOTMiT oraz instytutów badawczych w programach polityki zdrowotnej

Misją Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji jest podnoszenie efektywności systemu ochrony zdrowia w Polsce poprzez wsparcie Ministra Zdrowia w procesie podejmowania decyzji dotyczących finansowania świadczeń opieki zdrowotnej w sposób systematyczny i transparentny. Każdy program polityki zdrowotnej musi obejmować działania zdrowotne oceniane jako skuteczne, bezpieczne i uzasadnione. Oceną spełnienia ww. kryteriów, przed wdrożeniem PPZ, zajmuje się właśnie AOTMiT. Jednostki samorządu terytorialnego są zobowiązane do przekazania projektu PPZ do AOTMiT w celu zaopiniowania tego dokumentu przez Prezesa tej instytucji. Uzyskanie opinii pozytywnej nie jest procesem łatwym.  W ramach wsparcia samorządów w opracowywaniu i realizacji PPZ nasza usługa obejmuje gwarancję uzyskania opinii pozytywnej. Opinii nie wymaga PPZ kontynuowany w niezmienionej formie lub taki, dla którego wydano rekomendacje.

Realizując PPZ nie należy zapominać o istotnej roli instytutów badawczych, w tym szczególnie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (NIZP-PIB). Jest to najstarsza instytucja zdrowia publicznego w Polsce, działająca od roku 1918, pierwotnie pod nazwą Państwowego Centralnego Zakładu Epidemiologicznego. Misją Instytutu od wielu już lat jest kształtowanie zdrowia publicznego w Polsce, w szczególności w obszarze zapobiegania chorobom zakaźnym i zakażeniom, monitorowania czynników ryzyka w żywności, wodzie i powietrzu oraz promocji zdrowia. NIZP-PIB publikuje liczne ogólnodostępne materiały informacyjne i edukacyjne, których można z powodzeniem używać w ramach akcji informacyjno-edukacyjnych realizowanych w programach polityki zdrowotnej.

Podsumowanie

Podsumowując, należy podkreślić raz jeszcze, że programy polityki zdrowotnej mogą być realizowane zarówno przez samorządy (gminne, powiatowe, wojewódzkie), jak i przez Ministra Zdrowia. Najczęściej finansowane są ze środków rządowych lub samorządowych, a w przypadku programów gminnych i powiatowych – również ze środków NFZ. Realizacja PPZ musi zostać poprzedzona opracowaniem projektu programu polityki zdrowotnej – opiniowanego przez AOTMiT lub zgodnego z rekomendacją wydaną przez tę instytucję.