Jakie mogą być powody niewielkiej aktywności JST w zakresie realizacji PPZ?
Ograniczone środki finansowe
Wśród głównych problemów i barier, związanych z realizacją zadań z zakresu zdrowia publicznego, zdecydowana większość samorządów wskazuje ograniczone środki finansowe. Należy w tym miejscu podkreślić, że w zakresie rozwiązań horyzontalnych brak w ustawie o zdrowiu publicznym zapisów pozwalających na zapewnienie odpowiednich środków na działania z zakresu zdrowia publicznego na poziomie samorządowym. Za korzystne należy oczywiście uznać wskazanie w ustawie nowych mechanizmów finasowania działań z zakresu zdrowia publicznego podejmowanych przez JST oraz możliwość ich współfinansowania przez NFZ, jednak problemem pozostaje niedostateczna wysokość dostępnych zasobów finansowych. Niepokojący jest także relatywnie niski odsetek samorządów korzystających z możliwości zewnętrznych źródeł finansowania zadań w obszarze zdrowia publicznego.
Sytuacja w tym zakresie jest lepsza na poziomie samorządów powiatowych, jednak nadal nie wydaje się optymistyczna. Również środki własne, jako zasadnicze źródło finansowania, wskazuje większość samorządów wojewódzkich. Za pozytywne na tym szczeblu samorządu należy jednak uznać możliwości pozyskiwania środków unijnych w obszarze zdrowia, szczególnie na realizację RPZ. Wydaje się, że możliwości poprawy sytuacji samorządów w obszarze środków finansowych przeznaczanych na zdrowie publiczne należy upatrywać w rozwoju mechanizmów współfinansowania tych zadań przez MZ i NFZ. Celowe wydaje się także zabezpieczanie przez organy centralne środków finansowych na realizację zadań wpisanych w ogólnokrajowe dokumenty strategiczne, dla których wśród realizatorów wskazuje się samorząd regionalny i lokalny. Obecnie w ślad za tymi zadaniami, a także wynikającymi z nich obowiązkami, nie podążają środki finansowe. W związku z powyższym należy zwiększać świadomość samorządów w zakresie pozyskiwania środków zewnętrznych na realizację programów polityki zdrowotnej. Wszystkich zainteresowanych realizacją PPZ z dofinansowaniem z NFZ zachęcamy do zapoznania się z artykułem dotyczącym tego tematu.
Niedobór kompetentnej kadry
Obok problemów finansowych nie mniej istotną barierą w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego na poziomie samorządowym pozostaje niedobór kompetentnej kadry. Zgodnie z danymi MZ studia na kierunku zdrowie publiczne prowadzi obecnie ok. 20 uczelni wyższych, jednak absolwenci tego kierunku mają trudności w zdobyciu stanowisk pracy zgodnych z wykształceniem. Eksperci wskazują, że powinni być oni zatrudniani m.in. jako promotorzy zdrowia i organizatorzy promocji zdrowia w szkołach i zakładach pracy, a także w urzędach związanych z systemem ochrony zdrowia. Niestety w urzędach JST wykwalifikowana w zdrowiu publicznym kadra jest rzadkością. Sytuacja wygląda nieco lepiej na poziomie powiatu w porównaniu ze szczeblem gminnym samorządu. Również w starostwach powiatowych i urzędach miast na prawach powiatu częściej w strukturze organizacyjnej wyodrębnia się stanowiska jednoosobowe lub jednostki organizacyjne ds. związanych z ochroną zdrowia.
Obserwowana sytuacja jest tym bardziej niepokojąca, że kompetentna kadra koreluje z wyższą liczbą zadań realizowanych w obszarze zdrowia publicznego, a także sprzyja opracowywaniu przez urząd JST istotnych w tym obszarze dokumentów strategicznych, takich jak lokalne strategie zdrowotne oraz gminne/powiatowe programy ochrony zdrowia psychicznego. Zbliżone stanowisko nt. kadry w zdrowiu publicznym reprezentują przedstawiciele samorządów wojewódzkich – w większości przypadków urząd nie dysponuje wystarczającym potencjałem kadrowym do realizacji zadań w omawianym obszarze, a pracownicy nie posiadają odpowiednich kompetencji i umiejętności, które sprzyjałyby efektywności podejmowanych inicjatyw. Istotnym problemem są niedobory oferty szkoleniowej dla pracowników urzędów JST w obszarze zdrowia publicznego. Firma CHILICO wychodzi naprzeciw oczekiwaniom samorządów w tym zakresie, realizując liczne szkolenia i warsztaty. Należy tu także podkreślić, że mimo problemów z kompetentną kadrą samorząd relatywnie rzadko korzysta ze wsparcia specjalistów zdrowia publicznego i/lub promocji zdrowia. Nieoptymalne lub zbyt małe wykorzystanie zasobów kadrowych zdrowia publicznego, szczególnie absolwentów tego kierunku studiów, jest jednym z najistotniejszych powodów braku sukcesu w zakresie polityki prozdrowotnej realizowanej zarówno na poziomie rządowym, jak i samorządowym. Sytuacja ta wpływa negatywnie nie tylko na wskaźniki epidemiologiczne, lecz także na efekty ekonomiczne. Jako specjaliści zdrowia publicznego dokładamy wszelkich starań aby służyć wszystkim zainteresowanym samorządom wsparciem w obszarze realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w tym poprzez bezpłatne doradztwo. Ponadto, wspieramy samorządy m.in. w opracowywaniu programów polityki zdrowotnej, programów ochrony zdrowia psychicznego oraz strategii lokalnej polityki zdrowotnej.
Niedostateczna świadomość pracowników JST o możliwości realizacji PPZ
Istotną barierę w rozwoju lokalnych działań prozdrowotnych stanowi także niedostateczna świadomość pracowników jednostek samorządu terytorialnego na temat możliwości realizacji programów polityki zdrowotnej oraz dostępnych źródeł ich finansowania. Pomimo ustawowego obowiązku samorządów do podejmowania działań na rzecz ochrony zdrowia, wiedza na temat instrumentów prawnych, procedur opracowywania programów zdrowotnych oraz dostępnych mechanizmów finansowania – zarówno krajowych (np. środki z Narodowego Funduszu Zdrowia, dotacje celowe z budżetu państwa), jak i unijnych – pozostaje w wielu przypadkach fragmentaryczna. Z badań i raportów wynika, że w części JST brakuje dedykowanych struktur organizacyjnych lub wykwalifikowanego personelu, który posiadałby odpowiednie kompetencje do diagnozowania potrzeb zdrowotnych lokalnej społeczności i przekładania ich na konkretne programy polityki zdrowotnej. W konsekwencji, wiele gmin i powiatów nie korzysta z dostępnych możliwości finansowania, co prowadzi do nierówności w dostępie do działań profilaktycznych i edukacyjnych pomiędzy poszczególnymi regionami. Kluczowe znaczenie ma zatem zwiększenie wsparcia merytorycznego i szkoleniowego dla pracowników samorządowych, rozwój platform wymiany wiedzy oraz stworzenie narzędzi ułatwiających projektowanie, wdrażanie i ewaluację programów polityki zdrowotnej. Tylko w ten sposób możliwe będzie pełne wykorzystanie potencjału samorządów w kształtowaniu zdrowia publicznego na poziomie lokalnym. Nasza firma, realizując liczne szkolenia i warsztaty, zwiększa wsparcie merytoryczne i szkoleniowe dla pracowników samorządowych w obszarze zadań z zakresu zdrowia publicznego i ochrony zdrowia.
Podsumowanie
Podsumowując, należy podkreślić, że niewielka aktywność jednostek samorządu terytorialnego w zakresie realizacji programów polityki zdrowotnej wynika głównie z ograniczonych środków finansowych, niedoboru wykwalifikowanej kadry oraz niskiej świadomości na temat dostępnych możliwości i źródeł finansowania. Samorządy wciąż zbyt rzadko sięgają po zewnętrzne fundusze, mimo że istnieją mechanizmy współfinansowania działań prozdrowotnych przez NFZ czy MZ. Problemem jest także brak wystarczającej liczby specjalistów zdrowia publicznego w strukturach JST, co wpływa negatywnie na jakość i skalę podejmowanych inicjatyw. Aby zwiększyć skuteczność lokalnej polityki zdrowotnej, konieczne jest systemowe wsparcie samorządów w zakresie edukacji, doradztwa i projektowania programów polityki zdrowotnej. Firma CHILICO aktywnie wspiera samorządy, oferując szkolenia, warsztaty oraz bezpłatne doradztwo, pomagając skutecznie pozyskiwać środki z NFZ i wdrażać efektywne programy polityki zdrowotnej.